Megret

 Sonuç: Tazminatların Yönetişim Açısından Karmaşık Bir Sorun Olarak Değerlendirilmesi

Tazminatların uygun miktarının ve türünün belirlenmesi meselesinin ötesinde, uluslararası mağdur tazminat rejiminin yönetişimine ilişkin daha temel nitelikte sorunlar bulunmaktadır. Nitekim, tazminatların soyut olarak miktarı ve türüne odaklanmak yerine, daha çok usule ilişkin bir yaklaşım benimsenerek “kim karar veriyor” ve “nasıl karar veriliyor” sorularına yoğunlaşılması gerekmektedir. Bu, taraf devletlerin, Statü’nün, Kuralların, Mahkemenin ve Mağdurlar için Güven Fonu’nun (TFV) yanı sıra diğer paydaşların da hassasiyet gösterdiği bir konudur. Ancak, son derece karmaşık olması kaçınılmaz olan bu tazminat rejiminin ortak yönetişimine ilişkin henüz net bir formül ortaya konulmuş değildir.

Tazminat ile salt yardım arasında bir ayrım yapılacaksa, Mahkemenin her durumda en azından tetikleyici veya denetleyici bir rol üstlenmesi yerinde olacaktır. Zira tazminatlar bir mahkûmiyet kararına bağlıdır; bu nedenle Mahkemenin rolü kaçınılmaz ve içkindir. Ayrıca Mahkemenin yetkisini uluslararası insan haklarına saygı göstererek kullanma yükümlülüğü bulunduğundan, tazminat politikasının bu çerçeveden sapması mümkün değildir. Bu durum, Mahkemenin tazminatların nihai güvencesi (koruyucusu) olarak rolünü haklı kılmaktadır. Bununla birlikte, Mahkemenin geniş kapsamlı bir tazminat programını idare etme bakımından yeterli donanıma sahip olmadığı ve bunun ciddi zaman ve enerji gerektireceği açıktır. Üstelik Roma Statüsü Mahkemeye esasen yalnızca tazminatlara ilişkin “ilkeler belirleme” görevi yüklemekte; tazminatlara hükmetme yetkisini ise zorunlu değil, ihtiyari (“may”) bir yetki olarak düzenlemektedir.

Bu nedenle Statü ve Kurallar, tazminat kararlarının uygulanması görevinin Mağdurlar için Güven Fonu’na (TFV) verilmesini öngörmektedir. Bu özellikle kolektif nitelikteki tazminat kararları açısından uygun olacaktır. TFV’nin belirli durumlarda mağdurlarla çalışarak edindiği özgün uzmanlık dikkate alındığında, bu yaklaşım isabetlidir. TFV’nin genel yardım yetkisi ile tazminat uygulama yetkisini birbirinden ayırabilmesi halinde, tazminat süreçlerinde ortaya çıkan bazı çakışmaları azaltma konusunda önemli katkı sağlayabilecektir. Bu görevin TFV’ye devredilmesi, Mahkemenin denetimden tamamen vazgeçmesi anlamına gelmez. Mahkeme, Fon’u bir tür idari ajans olarak görmeli ve örneğin mağdurların şikâyetleri üzerine Fon faaliyetlerini yargısal denetime tabi tutabilmelidir.

Birçok bakımdan devletler de tazminatların uygulanmasında uygun konumda olabilir. Özellikle, suçların işlendiği dönemdeki yönetimden köklü bir şekilde farklı bir hükümetin iş başına gelmesi ya da suçların devlet dışı aktörler tarafından işlenmiş olması durumunda, devlet önemli avantajlara sahiptir. Devlet; mali kaynaklar, kamu görevlileri ağı ve benzersiz veri erişimi gibi önemli imkânlara sahiptir. Bununla birlikte, tazminatların devlet tarafından yürütülmesine yönelik bazı şüpheler de bulunmaktadır. Bunlar arasında: (i) mağdurların devleti zararın kaynağı olarak görmeye devam etmesi, (ii) yolsuzluk veya kötü yönetim endişesi ve (iii) böyle bir rolün devletin kendi tazminat rejimini oluşturma yükümlülüğünü azaltabileceği korkusu sayılabilir. Buna rağmen, devlet doğrudan tazminatları yönetmese bile, TFV’nin ulusal girişimlerle uyumlu ve akıllı bir iş birliği içinde olması gerekmektedir.

Son olarak, mağdurların bizzat tazminat süreçlerine dahil edilmesi belki de en verimli yaklaşım olarak öne çıkmaktadır ve Mahkeme de bu fikre ilgi göstermiştir. Bu yaklaşımın birçok avantajı vardır. İlk olarak, bu durum mağdurların yargılama sürecine katılımının doğal bir devamıdır. Roma Statüsü’nün 68(3). maddesi uyarınca tazminat duruşmaları da “yargılama süreci” kapsamında olup, mağdurların görüşlerinin alınmasını gerektirir. Tazminatların uygulanması TFV’ye devredilmiş olsa dahi, mağdurların dinlenmesine yönelik hukuki imkânın korunması gerekir; zira böyle bir devir sonucunda mağdurların haklarının azalması kabul edilemez. İkinci olarak, mağdurların ihtiyaçlarının doğru şekilde belirlenebilmesi için onların katılımı zaten zorunludur; bu ihtiyaçlar yukarıdan aşağıya bir yaklaşımla sağlıklı biçimde tespit edilemez. Üçüncü olarak ise mağdurların sürece katılımı, onları güçlendirmesi bakımından başlı başına onarıcı (reparatif) bir etki doğurabilir.