Türkiye’deki ırmakların gemi taşımacılığında (navigasyon) kullanılabilmesi, maalesef Avrupa’daki Ren veya Tuna nehirleri kadar kolay değil. Bunun önünde doğanın koyduğu çok sert engeller var.
Ancak bu, "hiç mümkün değil" anlamına da gelmiyor. Durumu 3 ana maddede özetleyebiliriz:
1. En Büyük Engel: Rejim ve Debisizliik
Avrupa nehirleri yıl boyu düzenli akar. Türkiye’deki nehirler ise **"düzensiz rejimli"**dir.
Sorun: İlkbaharda karlar eriyince coşup taşan nehirler, yazın buharlaşma ve sulama nedeniyle yer yer kuruma noktasına gelir.
Sonuç: Bir geminin yüzmesi için su derinliğinin (draft) yıl boyu sabit ve yeterli olması gerekir. Yazın karaya oturacak bir gemiyle ticaret yapılamaz.
2. Coğrafi Yapı: Akış Hızı ve Eğim
Türkiye genç ve yüksek bir ülke olduğu için nehirler genellikle dar ve derin vadilerden, çok hızlı akarlar.
Sorun: Akış hızı çok yüksek olan bir nehirde geminin akıntıya karşı ilerlemesi devasa yakıt maliyeti ve güvenlik riski demektir.
Vaka: Sakarya, Kızılırmak ve Yeşilırmak gibi nehirler platolardan denize dökülürken çok fazla kıvrım (menderes) yapar ve dik eğimlerle iner.
3. Barajlar ve Köprüler
Türkiye, su kaynaklarını yönetmek için nehirlerini barajlarla bölmüş durumdadır.
Engel: Fırat ve Dicle gibi taşımacılığa en yakın nehirler üzerinde onlarca baraj seti vardır. Bir geminin Basra'dan Erzincan'a çıkması için her barajda devasa gemi asansörleri veya havuz sistemleri yapılması gerekir (ki bu şu an mevcut değil).
Peki Hiç mi Örneği Yok?
Aslında Türkiye'de "kısıtlı" da olsa nehir taşımacılığı yapılan noktalar var:
Bartın Çayı: Türkiye'de üzerinde gemi (küçük tonajlı kosterler ve tekneler) taşımacılığı yapılabilen tek akarsudur. Karadeniz'den içeriye doğru yaklaşık 7 kilometre boyunca ulaşım imkanı sağlar.
Fırat Nehri (Baraj Gölleri): Özellikle Halfeti ve Pertek gibi bölgelerde baraj gölleri üzerinde feribot taşımacılığı yapılır. Bu "nehir" taşımacılığından ziyade "göl" taşımacılığıdır.
Gelecekte Mümkün mü?
Eğer Türkiye nehir taşımacılığını canlandırmak isterse şu adımları atmak zorunda:
Islah ve Kanalizasyon: Nehir yataklarının taranarak derinleştirilmesi ve genişletilmesi.
Kanalizasyon (Kanal Yapımı): Nehirlerin belli bölümlerinin yapay kanallarla baypas edilerek akış hızının düşürülmesi.
Baraj Geçitleri: Mevcut barajlara gemi geçiş havuzlarının eklenmesi.
Özetle: Türkiye'de nehirler "doğal halleriyle" büyük gemi trafiğine uygun değildir. Ancak Bartın Çayı gibi istisnalar çoğaltılabilir veya nehir yatakları dev yatırımlarla "kanalize" edilirse küçük kapasiteli taşımacılık yapılabilir.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder