Bursa yeniden

 

BURSA 2050: TARİHÎ DOKUSUNU KORUYAN, ULAŞIMI YERALTINA ALAN VE DİKEY BÜYÜYEN KENT

Giriş

Bursa, aynı anda tarihî şehir, sanayi şehri, tarım şehri, üniversite şehri, turizm merkezi ve önemli bir ulaşım kavşağı olma özelliklerini taşıyan ender kentlerden biridir. Ancak bu özellikler aynı zamanda Bursa'nın temel şehircilik sorununu ortaya çıkarmaktadır: Kent, birbirinden farklı fonksiyonların aynı ulaşım ve arazi sistemi üzerinde sıkıştığı bir yapıya dönüşmüştür.

Bursa'nın gelecekteki şehircilik politikası, yeni yollar ve yeni yapılaşma alanları açarak şehri yatay biçimde büyütmek yerine, mevcut alanın daha akılcı kullanılmasına dayanmalıdır.

Bu nedenle Bursa için önerilecek yeni şehir modelinin beş temel ilkesi olmalıdır:

1. Tarihî Bursa korunmalıdır.

2. Kent merkezi yeniden merkez hâline getirilmelidir.

3. Karayolu ulaşımı mümkün olduğu ölçüde yeraltına alınmalıdır.

4. Raylı ve toplu taşıma sistemi kentin ana ulaşım omurgası hâline getirilmelidir.

5. Sanayi, tarım, konut ve turizm alanları birbirleriyle çatışmayacak şekilde yeniden düzenlenmelidir.

I. KENTİN KALBİ: KENT MEYDANI–ŞEHREKÜSTÜ–HANLAR BÖLGESİ

Bursa'nın en önemli şehircilik projelerinden biri, Kent Meydanı ile tarihî merkez arasındaki ilişkinin yeniden kurulması olmalıdır.

Adliye, şehir hastanesi ve terminal gibi büyük kamu ve ulaşım fonksiyonlarının kentin çeperlerine dağılması yerine, bunların birbirleriyle güçlü toplu taşıma bağlantıları bulunan merkezi bir sistem içinde değerlendirilmesi düşünülebilir.

Burada amaç bütün büyük yapıların fiziksel olarak aynı noktaya sıkıştırılması değil, Kent Meydanı merkezli bir “merkezî kamu hizmetleri kuşağı” oluşturulmasıdır.

Adliye, hastane, üniversite, kamu kurumları ve ulaşım merkezleri birbirlerine hızlı raylı sistemlerle bağlanmalıdır.

Hanlar Bölgesi

Şehreküstü ve Hanlar Bölgesi ise Bursa'nın geçmişinin değil, geleceğinin de merkezinde bulunmalıdır.

Ancak tarihî dokunun üzerinde yeni yapılaşma yapmak yerine mevcut doku korunmalıdır.

Bunun için farklı kotlardan yararlanılabilir.

Tarihî alanın üzerine bina yapmak yerine, çevredeki yüksek kotlardan başlayarak:

• cam yürüyüş platformları,

• seyir terasları,

• şeffaf yürüyüş köprüleri,

• panoramik seyir noktaları,

• asansörler,

• yürüyen merdivenler

oluşturulabilir.

Böylece ziyaretçi Hanlar Bölgesi'ni yukarıdan görebilir, ardından kontrollü biçimde tarihî alanın içine inebilir.

Bu sistem özellikle tarihî yapıların siluetini bozmadan büyük turist kitlelerinin bölgeyi gezmesine imkân sağlayabilir.

Amaç “tarihî Bursa'nın üzerine yeni Bursa yapmak” değil, Bursa'yı farklı kotlardan izleyebilen üç boyutlu bir şehir meydana getirmektir.

II. KENT MEYDANI'NIN ALTINA İNEN ULAŞIM SİSTEMİ

Bursa'nın merkezindeki en önemli sorunlardan biri karayolu trafiğinin tarihî ve kamusal alanları bölmesidir.

Kent Meydanı çevresindeki ana ulaşım akslarının önemli bir bölümü, topoğrafik avantajlardan yararlanılarak kademeli biçimde yeraltına alınabilir.

Böylece:

yer üstü = insan

yeraltı = otomobil ve transit trafik

ilkesi uygulanabilir.

Yer üstünde daha fazla:

• yaya alanı,

• bisiklet yolu,

• yeşil alan,

• meydan,

• tramvay,

• sosyal alan

oluşturulabilir.

Bu yalnızca trafik sorununu çözmez; şehir merkezinin kullanım biçimini de değiştirir.

III. BURSA'YA YENİ BİR HAVA ULAŞIMI MODELİ

Bursa'nın hava ulaşımının tek bir uzak havalimanına bağımlı olması yerine, şehir merkezine daha yakın küçük ölçekli bir hava ulaşım noktası üzerinde fizibilite çalışması yapılabilir.

Acemler çevresi bu bakımdan teorik olarak incelenebilir.

Ancak burada klasik anlamda büyük bir havalimanından ziyade:

• kısa mesafeli bölgesel uçuşlar,

• iş jetleri,

• hava taksileri,

• ambulans uçuşları,

• helikopter ulaşımı,

• elektrikli hava araçları

gibi yeni nesil ulaşım biçimleri düşünülmelidir.

Bursa'nın Ankara ve İzmir ile hava bağlantısının kurulması, mevcut ulaşım altyapısının kapasitesi ve havacılık güvenliği bakımından ayrıca teknik inceleme gerektirir.

IV. SANAYİ BÖLGELERİNİN İÇİNE DEMİRYOLU

Bursa'nın sanayi bölgeleri bakımından en radikal projelerinden biri, demiryolunun sanayi bölgelerinin yalnızca kenarından geçirilmesi yerine sanayinin içine sokulmasıdır.

Her büyük sanayi bölgesinin:

• yükleme terminali,

• konteyner alanı,

• demiryolu bağlantısı,

• kamyon aktarma merkezi

bulunmalıdır.

Fabrikanın ürününü kamyona yükleyip karayoluyla limana göndermek yerine:

fabrika → demiryolu → liman

zinciri kurulabilir.

Bu sistem özellikle Gemlik Limanı ile Bursa sanayisi arasında güçlü biçimde uygulanabilir.

V. MUDANYA VE GEMLİK ULAŞIM KORİDORLARI

Bursa'nın denize açılan iki önemli kapısı Mudanya ve Gemlik'tir.

Ancak bu koridorlardaki trafik yükünün yalnızca mevcut yolların genişletilmesiyle çözülmeye çalışılması yerine, topoğrafyaya uygun yerlerde tünel ulaşımı değerlendirilmelidir.

Burada temel ilke:

yol genişletmek yerine ulaşım koridorunu yeniden tasarlamak

olmalıdır.

Özellikle ağır taşıtların şehir içinden geçişini azaltacak tünel ve çevre yolu sistemleri üzerinde çalışılmalıdır.

VI. ÇEKİRGE–KAYAPA TRAMVAYI

Çekirge, Bursa'nın doğal ve tarihî açıdan en önemli bölgelerinden biridir.

Bu nedenle Çekirge'nin yalnızca otobüs ve otomobil ağırlıklı ulaşım sistemine bağlı kalması yerine, doğu-batı doğrultusunda güçlü bir raylı sistem hattıyla desteklenmesi düşünülebilir.

Önerilen ikinci aşamada:

Çekirge → Acemler → ... → Kayapa

yönünde yeni bir tramvay/raylı sistem koridoru incelenebilir.

Bu hat, mevcut raylı sistemlerle bütünleşirse Bursa'nın kuzey-güney ve doğu-batı ulaşımını birbirine bağlayan yeni bir ağ meydana getirebilir.

VII. ULudağ–BURSA ARASINDA ÇOK KATMANLI ULAŞIM

Uludağ ile şehir arasındaki bağlantı yalnızca klasik teleferik sistemine bırakılmamalıdır.

Farklı kotlarda:

• teleferik,

• eğimli raylı sistem,

• füniküler,

• mekanik asansör,

• yürüyen merdiven,

• seyir terasları

birbirine bağlanabilir.

Böylece Uludağ'dan Bursa'ya iniş yalnızca bir ulaşım faaliyeti olmaktan çıkarılarak turistik bir deneyime dönüştürülebilir.

Örneğin belirli kotlarda oluşturulan istasyonlardan Bursa panoraması izlenebilir.

VIII. TELEFERİKLERİN ŞEHİR İÇİ ULAŞIMDA KULLANILMASI

Teleferik yalnızca dağa çıkan turistik bir sistem olarak görülmemelidir.

Bursa'nın topoğrafyası, bazı bölgelerde havai ulaşım sistemlerinin değerlendirilmesine imkân verebilir.

Özellikle derin vadiler, yoğun yapılaşmış bölgeler ve yüksek kot farklarının bulunduğu alanlarda:

teleferik + tramvay + metro + otobüs

entegrasyonu incelenebilir.

Ancak teleferik, yoğun yolcu taşımacılığında her koridor için raylı sistemin alternatifi olarak değil, topoğrafik avantajın bulunduğu koridorlarda tamamlayıcı bir sistem olarak düşünülmelidir.

IX. BURSA'DA YENİ BİR KANAL FİKRİ

Mudanya veya Gemlik'ten Bursa'nın içlerine doğru bir kanal oluşturulması, ilk bakışta ilginç olmakla birlikte son derece büyük bir mühendislik ve çevre projesidir.

Burada öncelikle şu sorular cevaplanmalıdır:

• Kanalın amacı ulaşım mı?

• Taşkın kontrolü mü?

• Turizm mi?

• Su yönetimi mi?

• Rekreasyon mu?

Büyük gemilerin Bursa'nın içine kadar getirilmesi gerçekçi olmayabilir.

Buna karşılık daha küçük ölçekli bir su koridoru ve rekreasyon kanalı fikri, su yönetimi ve şehircilik bakımından ayrı bir fizibilite konusu olabilir.

X. BURSA'DA DİKEY TARIM

Bursa'nın tarımsal alanlarının tamamını korumak gerekir.

Ancak tarım alanlarının şehir tarafından sürekli tüketilmesini önlemek için bazı ürünlerde:

dikey tarım + seracılık + kontrollü iklim teknolojisi

birlikte kullanılabilir.

Özellikle yüksek katma değerli ürünlerde şehir yakınında kontrollü üretim merkezleri oluşturulabilir.

Uludağ'ın yükselti ve mikroklima özellikleri de ürün bazında araştırılabilir.

Tropik meyve yetiştiriciliği ise açık tarımdan ziyade ısı kontrollü sera sistemleri bakımından araştırılmalıdır.

XI. KORUNAKLI SANAYİ BÖLGELERİ

Bursa sanayisi yalnızca daha fazla sanayi arsası üretilerek büyütülmemelidir.

Stratejik ve hassas üretim yapan işletmeler için:

• kontrollü giriş-çıkış,

• enerji güvenliği,

• lojistik demiryolu,

• yangın güvenliği,

• afet dayanıklılığı,

• su güvenliği,

• yedek enerji sistemleri

bulunan özel sanayi kümeleri oluşturulabilir.

Topoğrafyanın doğal koruma sağladığı bölgeler incelenebilir; ancak Uludağ'ın koruma statüsü ve doğal çevre üzerindeki etkiler nedeniyle bu fikir mutlaka çevresel ve hukuki değerlendirmeye tabi tutulmalıdır.

XII. BURSA'DA AYRI KURYE VE SCOOTER AĞI

Geleceğin kentinde bisiklet, scooter, motosikletli kurye ve yaya ulaşımının aynı alana sıkıştırılması yeni sorunlar yaratacaktır.

Bu nedenle:

Yaya yolu

Bisiklet yolu

Scooter yolu

Kurye/mikrolojistik yolu

mümkün olan yerlerde birbirinden ayrılmalıdır.

Özellikle şehir merkezlerinde kuryeler için mikro dağıtım istasyonları kurulabilir.

Büyük kargo araçları merkeze girmeden ürünler küçük elektrikli araçlara aktarılabilir.

Böylece:

lojistik merkez → küçük elektrikli araç → işletme

modeli kurulabilir.

XIII. BURSA İÇİN EK PROJELER

Yukarıdaki projelere ek olarak Bursa'nın rahatlaması için şu projeler de değerlendirilebilir:

1. Bursa Yeraltı Çevre Yolu

Şehrin içinden geçen transit trafiğin belirli bölümlerini yeraltına alan kesintisiz bir ulaşım koridoru.

2. Bursa Lojistik Tünelleri

Kamyonların şehir merkezine girmeden sanayi bölgeleri ile Gemlik/Mudanya arasında hareket etmesini sağlayan özel lojistik koridorları.

3. Gemlik–Bursa Hızlı Raylı Sistem

Gemlik'i Bursa merkezine bağlayan, aynı zamanda liman ile sanayi bölgelerine yük taşımacılığı sağlayan çift amaçlı bir sistem.

4. Mudanya–Bursa Raylı Sisteminin Güçlendirilmesi

Mudanya'nın yalnızca banliyö bağlantısı değil, Bursa'nın deniz ulaşım kapısı olarak yeniden tasarlanması.

5. Bursa Deniz Ulaşımı

Mudanya ve Gemlik'ten İstanbul, Yalova ve diğer Marmara merkezlerine düzenli deniz ulaşımı.

6. Kent Merkezi Otoparksızlaştırma

Merkezde dev otoparklar yapmak yerine şehir girişlerinde büyük aktarma otoparkları oluşturulması.

Otomobil:

çevrede bırakılacak → raylı sisteme geçilecek → merkeze toplu taşıma ile girilecek.

7. Bursa'nın İki Katlı Şehir Modeli

Yeraltında:

• otomobil,

• lojistik,

• metro,

• teknik altyapı

yer üstünde:

• insan,

• park,

• meydan,

• tramvay,

• bisiklet,

• ticaret

olacak şekilde kademeli şehir modeli.

8. Tarihî Bursa Seyir Kuşağı

Hanlar Bölgesi, Ulu Cami, Hisar, Tophane ve çevresindeki yüksek kotları birbirine bağlayan yürüyüş ve seyir sistemi.

9. Uludağ–Kent Yeşil Koridoru

Uludağ'dan Bursa'ya doğru uzanan mevcut yeşil alanların parçalanmasını önleyen kesintisiz ekolojik koridorlar.

10. Bursa Yağmur Suyu Projesi

Şiddetli yağışlarda suyun doğrudan kanalizasyona gönderilmesi yerine:

• yağmur bahçeleri,

• yeraltı depoları,

• geçirgen kaldırımlar,

• yapay göletler,

• taşkın parkları

oluşturulması.

11. Akıllı Kavşak Sistemi

Bütün büyük kavşakların gerçek zamanlı trafik verileriyle yönetilmesi.

12. Bursa Afet Şehri Projesi

Deprem riski nedeniyle yeni yapılaşmanın yalnızca bina bazında değil, mahalle ve ulaşım sistemi ölçeğinde değerlendirilmesi.

Her mahallede:

• acil toplanma alanı,

• lojistik merkezi,

• alternatif enerji,

• su deposu,

• sağlık noktası

bulundurulması.

13. Şehir İçinde Büyük Yapılaşma Moratoryumu Değil, Yoğunluk Transferi

Tarımsal alanları yapılaşmaya açmak yerine mevcut kentsel alanda ulaşım merkezleri çevresinde kontrollü yoğunlaşma sağlanabilir.

Böylece:

tarım alanı → korunur

merkez → yeniden düzenlenir

ulaşım düğümleri → kontrollü yoğunlaşır.

14. Bursa–Uludağ Dikey Ulaşım Sistemi

Uludağ'ın farklı kotlarını birbirine bağlayan çok istasyonlu teleferik/füniküler/asansör ağı.

Bu sistem yalnızca turizm için değil, afet ve acil ulaşım bakımından da değerlendirilebilir.

15. Bursa'nın Üç Limanlı Ekonomik Sistemi

Bursa'nın ekonomik coğrafyası:

Gemlik → lojistik ve sanayi

Mudanya → yolcu, turizm ve deniz ulaşımı

Bursa merkezi → ticaret, hizmet, kültür ve kamu

şeklinde yeniden kurgulanabilir.

XIV. ÖNERİLERİN ÖNCELİK SIRASI

Bütün projeleri aynı anda yapmak mümkün değildir. Bu nedenle Bursa'nın geleceği açısından projeler şu şekilde bir program içinde ele alınabilir:

1. Tarihî Bursa'nın korunması

Hanlar Bölgesi, Hisar ve tarihî merkez için üç boyutlu koruma ve seyir projesi.

2. Raylı sistem omurgasının kurulması

Kent içi raylı sistemlerin birbirine bağlanması.

3. Kent merkezindeki karayolu trafiğinin yeraltına alınması

Özellikle Kent Meydanı–Şehreküstü hattında etaplı uygulama.

4. Gemlik–Bursa lojistik demiryolu

Sanayi ile limanın doğrudan bağlanması.

5. Mudanya–Bursa ulaşım koridorunun yeniden tasarlanması

6. Çekirge–Kayapa raylı sistem bağlantısı

7. Uludağ–Bursa çok katmanlı ulaşım sistemi

8. Şehir içi scooter, bisiklet ve kurye ağının ayrıştırılması

9. Dikey tarım ve yüksek teknoloji seracılık bölgeleri

10. Afet dirençli mahallelerin oluşturulması

11. Bursa'nın deniz ulaşımının geliştirilmesi

12. Bursa–Gemlik–Mudanya üçgeninin entegre ulaşım planı

13. Şehir girişlerinde aktarma merkezleri ve otoparklar

14. Yağmur suyu ve taşkın yönetim sistemi

15. Küçük ölçekli şehir hava ulaşımı için Acemler ve alternatif bölgelerin fizibilitesi

Sonuç: Bursa'yı büyütmek değil, üç boyutlu olarak yeniden düzenlemek

Bursa'nın temel problemi yalnızca nüfusunun fazla olması değildir. Asıl sorun, tarih, sanayi, tarım, ulaşım, turizm ve konut fonksiyonlarının aynı mekânda birbirleriyle yarışmasıdır.

Bu nedenle Bursa'nın geleceği yeni çevre yolları ve yeni konut alanlarından ibaret olmamalıdır.

Yeni Bursa;

yeraltında ulaşan,

yer üstünde yürüyen,

raylarla bağlanan,

teleferiklerle yükselen,

denizle birleşen,

tarihini koruyan,

tarım alanlarını tüketmeyen,

sanayisini demiryoluna bağlayan,

Uludağ'ı şehrin doğal omurgası olarak kullanan

üç boyutlu bir şehir olarak tasarlanabilir.

Bu modelin en önemli sonucu, Bursa'nın daha fazla arazi tüketmeden daha fazla işlevi aynı şehir içinde taşıyabilmesidir.

Bursa'nın gelecek vizyonu “daha büyük Bursa” değil, “daha iyi organize edilmiş Bursa” olmalıdır.