Falkland Savaşı

 

Falkland Savaşı (1982): Küçük Adalar Üzerinde Büyük Güç Mücadelesi

Giriş

20. yüzyılın en dikkat çekici bölgesel çatışmalarından biri olan Falkland Savaşı, yalnızca iki devlet arasında yaşanan kısa süreli bir askerî mücadele değildir. Yaklaşık on hafta süren bu savaş, sömürgecilik mirası, uluslararası hukuk, kendi kaderini tayin hakkı, deniz hâkimiyeti, hava gücü ve modern amfibi harekâtın birlikte değerlendirildiği çok yönlü bir örnek olarak askerî ve siyasal tarih literatüründe önemli bir yer edinmiştir.

2 Nisan 1982 tarihinde Arjantin'in Falkland Adaları'nı işgal etmesiyle başlayan savaş, Birleşik Krallık'ın dünyanın öbür ucuna büyük bir deniz görev kuvveti göndermesi ve adaları yeniden ele geçirmesiyle 14 Haziran 1982 tarihinde sona ermiştir. Yaklaşık yetmiş dört gün süren savaş, Soğuk Savaş döneminde iki Batılı devlet arasında yaşanan nadir silahlı çatışmalardan biri olması bakımından da dikkat çekmektedir.

Falkland Adaları'nın Tarihsel Arka Planı

Güney Atlas Okyanusu'nda yer alan Falkland Adaları (İspanyolca: Islas Malvinas), Arjantin kıyılarının yaklaşık 500 kilometre doğusunda bulunmaktadır. İki büyük ada ile yüzlerce küçük adacıktan oluşan takımada, stratejik deniz yollarına yakın konumu nedeniyle yüzyıllar boyunca çeşitli devletlerin ilgisini çekmiştir.

18. yüzyılda Fransızlar, İngilizler ve İspanyollar adalar üzerinde farklı dönemlerde yerleşimler kurmuşlardır. 1765 yılında İngiltere adalar üzerinde egemenlik iddiasında bulunurken, İspanya da kendi sömürge yönetimi aracılığıyla adaları kontrol etmeye çalışmıştır.

1816 yılında İspanya'dan bağımsızlığını kazanan Arjantin, İspanya'nın bölgedeki haklarının kendisine geçtiğini ileri sürerek Falkland Adaları üzerinde egemenlik iddiasında bulunmuştur. Buna karşılık Birleşik Krallık, 1833 yılında adalara yeniden yerleşmiş ve o tarihten itibaren fiilî yönetimini sürdürmüştür. Arjantin ise bu durumu hiçbir zaman tanımamış ve adaların kendi toprağı olduğunu savunmaya devam etmiştir.

Bu tarihsel anlaşmazlık, iki ülke arasında yaklaşık 150 yıl boyunca diplomatik gerilim kaynağı olmuştur.

Savaşa Giden Süreç

1980'li yılların başında Arjantin askerî cunta yönetimi ciddi ekonomik kriz, yüksek enflasyon, dış borç ve toplumsal huzursuzlukla karşı karşıyaydı. General Leopoldo Galtieri liderliğindeki yönetim, milliyetçi duyguları harekete geçirerek iç kamuoyunun desteğini artırmayı amaçladı.

Arjantin yönetimi, İngiltere'nin adaları savunmak için büyük bir askerî operasyon düzenlemeyeceğini değerlendirdi. Londra'nın ekonomik sıkıntılar yaşaması, savunma bütçesinde kesintilere gitmesi ve donanmasını küçültme planları Buenos Aires'te yanlış bir algı oluşturdu.

2 Nisan 1982 sabahı Arjantin birlikleri Falkland Adaları'na çıkarma yaptı. İngiliz garnizonu kısa sürede teslim oldu ve adalar Arjantin kontrolüne geçti.

İngiltere'nin Askerî Kararı

Başbakan Margaret Thatcher hükümeti, işgali kabul etmeyerek tarihin en büyük denizaşırı askerî operasyonlarından birini başlattı.

Yaklaşık 13.000 kilometrelik mesafeye gönderilen görev kuvvetinde;

• iki uçak gemisi,
• çok sayıda destroyer,
• firkateyn,
• çıkarma gemisi,
• nükleer denizaltılar,
• yardımcı ikmal gemileri,
• yaklaşık 28.000 asker

görev aldı.

Bu operasyon, II. Dünya Savaşı sonrasında İngiliz donanmasının gerçekleştirdiği en büyük askerî harekâtlardan biri olarak kabul edilmektedir.

Deniz Savaşları

Falkland Savaşı, modern deniz savaşlarının karakterini değiştiren önemli olaylara sahne olmuştur.

ARA General Belgrano'nun Batırılması

2 Mayıs 1982 tarihinde İngiliz nükleer denizaltısı HMS Conqueror, Arjantin kruvazörü ARA General Belgrano'yu torpidolarla batırdı.

Gemide bulunan 323 Arjantinli denizci hayatını kaybetti. Bu olay savaşın en tartışmalı gelişmelerinden biri oldu. Çünkü kruvazör, İngiltere'nin ilan ettiği "Toplam Dışlama Bölgesi"nin dışında bulunuyordu. Birleşik Krallık ise geminin askerî tehdit oluşturmaya devam ettiğini savundu.

Belgrano'nun batırılması sonrasında Arjantin donanması büyük ölçüde limanlarına çekildi ve savaşın geri kalanında açık denizde sınırlı faaliyet gösterdi.

HMS Sheffield'in Vurulması

Savaşın en dikkat çekici gelişmelerinden biri de Fransız yapımı AM39 Exocet gemisavar füzesinin kullanılması oldu.

4 Mayıs 1982 tarihinde Arjantin Hava Kuvvetlerine ait Super Étendard uçakları tarafından ateşlenen Exocet füzesi İngiliz destroyeri HMS Sheffield'i vurdu. Gemi daha sonra battı.

Bu olay, modern gemilerin güdümlü füzelere karşı ne kadar savunmasız olabileceğini tüm dünyaya gösterdi ve deniz harp doktrinlerinde önemli değişikliklere yol açtı.

Hava Muharebeleri

Falkland Savaşı, hava gücünün deniz harekâtı üzerindeki belirleyici etkisini açık biçimde ortaya koymuştur.

Arjantin Hava Kuvvetleri, ana üslerinden uzun mesafeler kat ederek saldırılar düzenledi. Yakıt sınırlamaları nedeniyle pilotlar hedef bölgesinde yalnızca birkaç dakika kalabiliyorlardı.

Buna rağmen İngiliz filosuna ciddi kayıplar verdirdiler.

İngiliz tarafı ise özellikle Sea Harrier savaş uçaklarının dikey iniş-kalkış kabiliyeti ve gelişmiş AIM-9L Sidewinder füzeleri sayesinde hava üstünlüğünü büyük ölçüde korudu.

Kara Harekâtı

İngiliz birlikleri 21 Mayıs 1982 tarihinde San Carlos Körfezi'ne çıkarma yaptı.

Bunu takip eden haftalarda Goose Green, Mount Longdon, Two Sisters, Mount Harriet, Wireless Ridge ve Tumbledown gibi stratejik bölgelerde şiddetli çatışmalar yaşandı.

İngiliz birlikleri profesyonel eğitim, lojistik üstünlük ve hava desteği sayesinde adım adım ilerledi.

14 Haziran 1982 tarihinde Arjantin kuvvetleri Stanley'de teslim oldu ve savaş sona erdi.

Uluslararası Hukuk Boyutu

Falkland Savaşı, uluslararası hukuk bakımından iki temel ilkenin çatışmasına örnek teşkil etmektedir.

Arjantin, tarihsel egemenlik ve ülkesel bütünlük ilkesine dayanarak adaların kendisine ait olduğunu ileri sürmektedir.

Birleşik Krallık ise uzun süredir devam eden fiilî egemenliğini ve ada halkının iradesini esas almaktadır. 2013 yılında Falkland Adaları'nda yapılan referandumda seçmenlerin çok büyük çoğunluğu Birleşik Krallık egemenliği altında kalmak istediklerini açıklamıştır.

Birleşmiş Milletler ise tarafları uzun yıllardır barışçıl müzakereye davet etmektedir. Ancak egemenlik sorunu günümüzde de çözülebilmiş değildir.

Sonuçları

Savaşın askerî ve siyasal sonuçları oldukça derin olmuştur.

Birleşik Krallık açısından zafer, Başbakan Margaret Thatcher'ın iç politikadaki konumunu güçlendirmiş ve 1983 genel seçimlerini kazanmasında önemli rol oynamıştır.

Arjantin'de ise mağlubiyet askerî cuntanın meşruiyetini büyük ölçüde ortadan kaldırmış, General Galtieri görevden ayrılmış ve kısa süre sonra ülke demokratik yönetime geçmiştir.

Askerî açıdan savaş;

• uçak gemilerinin önemini,
• nükleer denizaltıların caydırıcılığını,
• gemisavar füzelerinin etkinliğini,
• hava üstünlüğünün belirleyici rolünü,
• uzun menzilli lojistik planlamanın kritik önemini

bir kez daha ortaya koymuştur.

Değerlendirme

Falkland Savaşı, coğrafi olarak küçük bir ada grubu üzerinde gerçekleşmiş olsa da, uluslararası ilişkiler açısından etkisi son derece büyük olmuştur. Savaş; ulusal kimlik, tarihsel egemenlik iddiaları, deniz gücü, askerî teknoloji ve siyasi liderliğin kriz anındaki kararlarının nasıl iç içe geçtiğini gösteren önemli bir örnektir.

Bugün Falkland Adaları üzerindeki egemenlik uyuşmazlığı devam etmektedir. Birleşik Krallık adaları yönetmeyi sürdürürken, Arjantin anayasal düzeyde Malvinas üzerindeki hak iddiasını korumaktadır. Dolayısıyla 1982 savaşı sona ermiş olsa da, uyuşmazlığın hukuki ve diplomatik b

oyutu uluslararası gündemde varlığını sürdürmektedir.