海参崴 (Hǎishēnwǎi) Amur bölgesinin Çin tarafından geri alınması

Çin’in Vladivostok ve Rusya’nın Uzak Doğu bölgesine ilişkin tutumunu değerlendirirken iki konuyu birbirinden ayırmak gerekir: Çin’in tarihsel olarak kaybedilmiş topraklara ilişkin hafızası ile bu toprakları bugün Rusya’dan geri almak için resmî bir devlet politikası veya somut bir planının bulunması.

Çin’de 1858 Aigun ve 1860 Pekin antlaşmaları, Çing Hanedanı döneminde Rusya’ya bırakılan topraklarla bağlantılı tarihsel olaylardır. Çin’de bu antlaşmalar, Batılı güçlerle yapılan diğer eşitsiz antlaşmalarla birlikte, ülkenin geçmişte yaşadığı toprak kayıplarının anlatısı içinde ele alınır. Ancak bu tarihsel yaklaşım, tek başına günümüz Çin yönetiminin Vladivostok’u geri alma planı olduğu anlamına gelmez.

Vladivostok’un Çincede 海参崴 (Hǎishēnwǎi) olarak anılması ve Çin’de tarihsel haritalara, eski sınır düzenlemelerine ve “ulusal aşağılanma yüzyılı” anlatısına gösterilen ilgi, konunun tarihsel ve siyasal açıdan incelenmesini anlamlı kılar. Asıl araştırılması gereken, bu tarihsel hafızanın günümüzde resmî dış politikaya, kamuoyuna veya güvenlik stratejisine ne ölçüde yansıdığıdır.

1. Çin’in Vladivostok’u geri alma planı var mı?

Kamuya açık, doğrulanabilir bilgiler bakımından Çin yönetiminin Vladivostok’u askerî veya diplomatik yollarla geri almak üzere yürüttüğü resmî bir planın bulunduğunu söylemek mümkün değil. Buna karşılık Çin’de tarihsel toprak kayıplarına yönelik milliyetçi söylem, eski Çin yer adlarının resmî haritalarda kullanılması ve Rusya’nın Uzak Doğusu üzerindeki geleceğe dönük jeopolitik tartışmalar gerçek araştırma konularıdır.

Özellikle üç gelişme dikkat çekiyor:

• Sınır meselesinin hukuken çözülmesi: Çin ve Rusya, Sovyetler Birliği döneminden kalan sınır sorunlarını çeşitli anlaşmalarla çözüme bağladı; sınırın belirlenmesi ve işaretlenmesi 1990’lardan 2000’lere uzanan süreçte tamamlandı. Bu durum, bugün Vladivostok üzerinde resmî bir Çin toprak talebi bulunduğu iddiasını desteklemiyor.

  

  gssc.lt

• Tarihsel Çin adlarının kullanılması: Çin’in 2023’te yayımladığı harita ve coğrafi adlandırma düzenlemeleri, Vladivostok için tarihsel Çince ad olan Haishenwai’ın (海参崴) kullanılmasını gündeme taşıdı. Ancak tarihsel adın kullanılması, kendi başına egemenlik talebi veya ilhak planı anlamına gelmez.

  

  Taylor & Francis Online

  +1

• Çin kamuoyundaki milliyetçi tepkiler: Vladivostok’un kuruluşunun 160. yıl dönümüne ilişkin 2020 tarihli Rusya’nın Çin’deki büyükelçilik paylaşımı, Çin sosyal medyasında sert tepkilere yol açtı. Buna rağmen tartışmaya katılan bazı Çinli yorumcular şehrin Rusya’nın ayrılmaz parçası olduğunu da kabul etti. Bu örnek, devlet politikası ile milliyetçi kamuoyu arasındaki ayrımın önemini gösteriyor.

  

  gssc.lt

Dolayısıyla, “Çin tarihsel kaybı unutmuyor” demek ile “Çin Vladivostok’u geri almak için gizli bir plan yürütüyor” demek aynı şey değildir. İkinci iddia için kamuya açık kaynaklarda yeterli kanıt bulunmuyor.