Türkiye hariç

 

Devletler birbirlerine karşı dava açabilirken, UCM (ICC) bireyleri yargılama yetkisine sahiptir. Eski Yugoslavya ve Ruanda için kurulan ad hoc mahkemelerden farklı olarak, UCM yalnızca belirli bir bölgede veya belirli bir zaman diliminde işlenen suçlarla sınırlı değildir. Aksine, UCM; 1 Temmuz 2002 tarihinden bu yana işlenmiş olan savaş suçları, insanlığa karşı suçlar ve soykırım suçlarını ele alma kapasitesine sahip, kalıcı ve bağımsız bir kurumdur; bu suçlar, Statü’yü onaylamış devletlerin vatandaşları tarafından işlenmiş olabileceği gibi, Statü’yü onaylamış devletlerin topraklarında işlenmiş de olabilir. UCM, işleyen ulusal yargı sistemlerinin yerine geçmez veya onlara müdahale etmez. Tamamlayıcılık ilkesi uyarınca UCM — “son çare mahkemesi” olarak — yalnızca ulusal mahkemelerin iddia edilen suçluları soruşturma veya kovuşturma konusunda isteksiz ya da yetersiz oldukları durumlarda harekete geçebilir. Uluslararası insan hakları standartlarıyla uyumlu olarak, UCM ölüm cezası veremez.⁷

Bu yazının kaleme alındığı tarih itibarıyla, UCM, Roma Statüsü’nün yürürlüğe girmesinden bu yana işlendiği iddia edilen suçlara ilişkin olarak, ilgili devletlerin talebi üzerine Uganda’da ve Kongo Demokratik Cumhuriyeti’nde soruşturmalar başlatmıştır. Ekim 2005’te UCM, ilk iddianamelerini — kuzey Uganda’daki Tanrı’nın Direniş Ordusu’nun (Lord’s Resistance Army) lideri Joseph Kony ve örgütün dört üyesi hakkında — düzenlemiştir. Kongo Demokratik Cumhuriyeti’ndeki katliamlarla bağlantılı olarak yakında daha fazla iddianame beklenmektedir. Ayrıca, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi tarafından Mart 2005’te Mahkeme’ye sevk edilen Sudan’ın Darfur bölgesi hakkında da bir soruşturma açılmıştır. Orta Afrika Cumhuriyeti, Ocak 2005’te kendisini Mahkeme’ye sevk etmiştir; ancak başsavcı henüz bir soruşturma başlatmamıştır.

28 Ekim 2005 tarihi itibarıyla, 100 ülke Roma Statüsü’nü onaylamıştır. Buna ek olarak, 39 devlet daha antlaşmayı imzalamış ancak onaylamamıştır. Onaylayan devletler listesi, dünya genelindeki yerleşik ve yükselen demokrasileri yansıtmaktadır — Türkiye hariç tüm NATO üyeleri dâhil olmak üzere. Bununla birlikte, onaylayanlar listesinde dikkat çekici biçimde yer almayan ülke Amerika Birleşik Devletleri’dir. Amerika Birleşik Devletleri, 1998 yılında Roma Statüsü’ne karşı oy kullanan yalnızca yedi devletten biriydi (Çin, Irak, Libya, Yemen, Katar ve İsrail ile birlikte). Nihayetinde, Başkan Clinton, antlaşmada belirlenen son tarih olan 31 Aralık 2000 günü, Amerika Birleşik Devletleri’nin imzacı olmasını taahhüt etmiştir. Bunu yaparken, antlaşmadaki önemli kusurlara ilişkin devam eden endişeleri kabul etmiş, ancak aynı zamanda Amerika Birleşik Devletleri’ni UCM’nin gelecek yıllarda tarafsız ve etkili bir adalet aracı hâline gelmesine yönelik süregelen katılımına da bağlamıştır. Bununla birlikte, Mayıs 2002’de Bush yönetimi — UCM’nin ABD’li askerî ve siyasi görevliler ile personel hakkında “asılsız” ve siyasi saiklerle açılmış davalar üstleneceğine dair temelsiz endişelere atıfta bulunarak — …